درحد انتظار نبود، در حاشیه عزل شهردار اهواز
روزی که در سال 61 به اهواز آمد، حتی فکر نمی کرد با مصوبه شماره 73-3 سومین شورای شهر اهواز شهردار این شهر شود و سرنوشت مدیریت افسانه ای اش را با جدال هایی همراه کند که ناخوآگاه سالها تجربه و توانایی اش را به زیر سئوال برد . شیوه او در حفظ قدرت در سه دوران متفاوت سازندگی، اصلاحات و اصولگرایان گواه آن است که او مرد مرد قدرت است. به یاد دارم تا همین چند سال پیش همکاران مطبوعاتی ام بارها برای گفت و گو با او تلاش کرده بودند و هر بار تلاششان به درهای بسته خورده بود و یکی از سردبیران یکی افتخاراتش، گفت و گو با او بود. شرح او از قانع کردن امپراطور برای مصاحبه و روی نمایاندن در مطبوعات را بارها برایمان روایت ها کرده بود و هر بار آب و تابی بیشتر می گفت و آن را نشانی از کیفیت و نشریه و تلاش مطبوعاتی اش می دانست .، راست هم می گفت مرد در ای که گاه از او روایت های افسانه ای می شد هر بار او وسازمان طویل و عریضش و قدرت مدیریتش ستوده می شد و تنها پل ارتباطی او با جامعه مدنی، روابط عمومی سازمانش بود. اما وقتی مصوبه شورای شهر به وزارت کشور ارسال شد این بار ورق برگشت مهندس قدرتش را به جای در آنکه در گرو بروکراسی ببیند، مدیون قدرت دموکراتیک می دید.
پس از چندی هرچند ارتباطش را با نمایندگان افکار عمومی حفظکرده بود اما خیلی زود به جایگاه پیشینش برگشت و کم کم کار را به جایی که رساند ودیعه گذاران قدرتش را به سمت سکوت و بایکوت برد و جامعه در یک تک صدایی شهرداری رسیدند که دیگر به زحمت می شد صدای منتقدی را شنید . زمان گذشت و پس از چندی تیتر یکی دو نشریه منتقدش به یکباره خبر از فصلی دیگر می داد. این بار شهروندان بودند که غافل گیر شدند که چرا 50 سئوال؟!.
این بار شورای شهر اهواز که نشان داده است در اهداف و برنامه ها و نظارتش با کسی شوخی ندارد در استیضاح ناکام بود و او ماند . پس از رهسپار شدن مجدد در راه این بار خیلی زود اکثریت شکننده دیروز به اکثریت نسبی امروز رسیدند و اتفاق رخ داد : «شمسایی عزل شد»
اما افکار عمومی ماند و این سئوال: «چرا ؟» بی شک همه خوانده اند که اختلاف بین اعضا و شهردار سابق هم خیلی زود نمایان شد. او نگران از سهم خواهی و نمایندگان مردم نگران از عملکرد بی حساب و کتاب.
. کار به آنجا رسید که رییس شورا، گفت که اگر نتواند جلوی تخلفات را بگیرد افشاگری می کند و عطای عهدش با مردم را که بارها بر عدم خیانت بر آن تاکید کرده بود را به لقایش خواهد بخشید. اوکه به صراحت لهجه و دفاع جانانه از حقوق مردم و تسلط کم نظیر بر امور و قوانین شهری، زبانزد است چنان از سوی هواداران شهردار مورد هجمه و سخره قرار گرفت، گاه برخی القاب سخیف را نثارش کردند و گاه مانع ثبات خواندندش و گاه ...اما او و دیگر نمایندگان شورای شهر که روزهای سخت تری را نیز دیده بودند این بار کوتاه ننشستند و این بار پخته تر از گذشته از تمام توان نمایندگی و نظارتشان در این دوره بوده است.
نظارتی که برای چهارمین بار نیز شهر اهواز را با استیضاح شهردار مواجه کرد بی شک هیچ شهروندی در اهواز خواهان استیضاح و هزینه هایش برای شهر نیست اما مگر می شود اهوازی باشی در کوچه های این شهر گذر کنی و دلت برای توسعه همه جانبه شهرت پرپر نکند مگر نه اینکه در گذار سالهای سال جنگ و... در ذهن ما این نکته نقش نبسته است که«حق» اهواز را نداده اند (1) مگر نه اینکه همه ما شهروندان اهوازی از امکانات رفاهی در شهرمان ناراضی هستیم؟(2) و بی تابیم که هر چه زودتر حق مان را بگیریم پس نمایندگانمان هیچ نکردند جز اعلام اینکه اهواز لیاقت بیش از اینها را دارد حالا بگویند که تنها کلانشهری که اینگونه است و آبروی شوراها را در کشور برده اند مگر نه اینکه سال هاست که ما مظلوم واقع شده ایم و 86 درصد نفت و 20 درصد گاز کشور را می دهیم و همچنان محرومیم! حالا بگذارید شورا نارضایتی این مردم از وضعیت شهر را فریاد بزنندو بگویند بی تاب تحولیم وقت تنگ است و بر سر توسعه شهرمان با هیچ کس تعارف نداریم.
برخی معتقدند از اولین مشکلات اساسی که شهردران اهواز با شورا داشته اند ان بوده که پس از چندی دل در گرو قدرت هایی گذارده اند که مردم از آن ها گلایه مندند که توانستند و نکردند و حالا وقتشان بود که باور کنند مدل اداره امور شهری رو به تغییر است و شورا – شهرداری مدل مطوبی است که از دل مراد شهروندان ایرانی (3) وتمرکز زدایی و تفویض قدرت به مردم و نظارت و هدایت شهر به سویی که منتخبان مردم می خواهند برآیند آن. اما این بار شهرداری در راس بود تکنوکرات و آشنا به مدیریت اما مدیریتی دولتی و هزینه محور لذا باور چنین مدیری به سیستم شورایی هرچند که در ذهن و زبان خواهان آن باشد اما در عمل خود و مدیرانش پایبند آن نبودند . شورا حق داشته، دارد و خواهد داشت که از کلیه ابزار های قانونی اش برای نظارت بر امور شهرداری و اگر بگذارند شهر استفاده کند و این همان مردم سالاری و رویه ای است برای گسترش جامعه مدنی و پاسخی برای شهروندانی که بیش از این می خواهند و هنوز دست نیافته اند.
نگاهی از درون
بررسی عملکرد یک مدیر که همیشه به عنوان یک مدیر مقتدر و تکنوکرات از او یاد کرده اند و البته همیشه در جایگاه قدرت بروکراتیک قرارداشته است عمده فعالیتش در عرصه های دولتی بوده است ، در عرصه عمومی ـ که به قول هابرماس ، جایی بین اقتصاد و دولت که اصل برابری همه شهروندان است (4)ـ سخت است و دشوار. چرا که عملکردش در آن عرصه را می شد با معیاری به عنوان بودجه دریافتی و عملکرد نسبت به موارد مشابه اش سنجید ولی اینجا همه حق دارند بدانند، نظارت کنند و بپرسند حال که از آرمان شهر ها فاصله و گرفته ایم و جوامع مان آن قدر تکامل یافته اند که اگر گرد غبار کلمات را ازکلمات بزرگانی چون اسپنسر و سایر اندیشمندان اجتماعی بزداییم می گویند که جوامع مان در اثر این تکامل به یک پیچیدگی در ساختار رسیده اند و نمایندگان به جای مردم می پرسند و نظارت می کنند و می سنجند که هرچند به ظن برخی نمره قبولی گرفت اما از دید نمایندگان همین مردم که عیناً نمونه کوچک شده ای از همه تکثر موجود در شهرمان هستند، نمره رد گرفت و حالا ما مانده ایم و تجربه یک شهردار که می توانست فرصتی بزرگ در این شهر باشد و نشد؛ مهندس محمد رضا شمسایی.
برای سنجش و شناخت از عملکرد شهردار اهواز پارادایم های گوناگونی را می توان مد نظر قرارداد و بر اساس آن سنجید اما در هر حوزه ای از علم نظریات متفاوت می توانند گواه باشند که عیار فلان چیز چقدر و است و آمار چه می گوید اما برای ما که به عنوان یک روزنامه نگار و ناظر به آن چه بر شهرداری اهواز گذشته است می نگریم پرداختن به آمار ها و گزاره های مبتنی بر قضاوت های فنی ـ مهندسی بدون دستیابی به همه داشته های آماری ، نقد به دور از انصاف خواهد بود اما شمسایی چه کرد و چه عملکردی داشت که به استیضاح رسید نکاتی است که در پی می آید که تنها از بازخوانی و تحلیل محتوای جلسه استیضاح و متن مصاحبه های شهردار و اقداماتی که از شهردار اهواز به چاپ رسیده است.
عدم اعتماد به سیستم شهرداری
مهندس شمسایی در جلسه استیضاح گفت: درگذشته در بخش های از شهرداری فساد هایی بوده و البته در حال حاضر کاهش یافته است. او گفته فساد در شهرداری در رده های پایین وجود دارد مدیران شهرداری با پاکی به کار خود ادامه می دهند. اگر این گفته های او را با بسیاری از اظهارات او در گذشته مبتنی بر ضعف در بدنه کارشناسی شهرداری،متورم بودن تعداد کارکان شهردار، لزوم بکارگیری و توجه نخبگان به مسایل شهری و نه سیاسی و ... بسنجیم نشان عمیقی از یک بی اعتمادی به کارکنان شهرداری را یم یابیم که اگر نگوییم موجبات رنجش بلکه بی انگیزگی را در کارکنان هر سازمانی پدیدار می شود.
در کنار این ها حجم بالای شایعات و دیده های کارکنان شهرداری را ازمیزان دریافتی های نجومی مدیران، مشاوران و معاونان شهرداری بگذارید ـ که البته کار به طرح سئوال در شورا و عدم تکذیب در رسانه ها ـ هم کشید که باعث نگرش تبعیض و توجه شمسایی به مدیران خود و انتقالی هایش از سازمان آب و برق شد و این خود حدیث مفصلی است که از اولین برخوردهای شمسایی با کارکنان شهرداری می شد دید و پی به بی مهری او نسبت به کارکنان شهرداری برد و شمسایی در این باب صداقت نداشت که بدنه شهرداری متورم است چرا که به گواه لیستی که در جلسه شورای شهر ارایه شد بیش از 100 نفر به بدنه شهرداری افزوده شده است.
شمسایی شاید وقتی در مراسم معارفه مهندس یزدی از او به خاطر اشتباهش عذر خواهی کرد نشان این بود که به برخی از اشتباهاتش در قبال کارکنان و کارشناسان پی برده اما صد حیف که راه برای بازگشت بسیار ناهموار و دست نیافتنی شده بود.
قرارداد های مجهول
سایت خبری شورای شهر اهواز (5 و 6) چندی پیش لیستی از قراردادهای ترک تشریفات شده شهرداری ـ البته بر اساس اختیارات شهردار ـ را منتشر کرد که سئوالات بسیاری در ذهن متبادر می نمود که آیا رقم های نجومی ترک تشریفات و ... خالی از ابهام است ؟ واکنش اعضا و رییس شورا خود جای تامل بود و... سئوال بی جواب که چر ا این قراردادها بدون انجام تشریفات انجام شده و اماهای دیگر که بدلیل نامعلوم بودن و عدم اطلاع رسانی دقیق همچنان در پرده ای از ابهام باقی مانده است.
ارتباط با مطبوعات
ارتباط با مطبوعات محلی توسط شمسایی و حاشیه هایی از توزیع کارت های خرید و رپرتاژهای چندین میلیونی به برخی نشریات ، هزینه های در ابهام برای ساخت فیلم درباره شهر اهواز و... همه کار را به جایی رساند که در جلسه شورا نیز لب به انتقاد از این عملکرد روابط عمومی گشوده و خواهان ارایه عملکرد این بخش از شهرداری شود. همه به یاد داریم در بازه زمانی طرح سئوال تا استیضاح گذشته و تغییر مواضع نسبت به آن چه که پیشتر بر آن عهد بودند، همه نگاه ها را به سوی روابط عمومی و اما و اگر ها کشاند.
پرداخت بدهی ها
پرداخت بدهی های معوق شهرداری که به صورت غیرکارشناسی(بنابر اظهارات اعضای شورای شهر) 42 میلیارد تومان ارزیابی شد و محل تامین ان جایی بود که شهردار اهواز و مدیرانش هرچند بنابر اصرار اعضا آن را در قانون بودجه قراردادند اما بدون پشتوانه بودن این عمل شهرداری شورا را وادار به طرح این سئوال کرد که منابع این پرداخت ها از کجا خواهد بود و خواهان آن شد که آن را به صورت کتبی به شورا اعلام کنند و این ابهام همچنان باقی ماند.
مشاوران ناکارآمد
اگر از قدیمی تر های شهرداری بپرسی بزگترین عامل ناکامی شهردار سابق اهواز ضعف او در انتخاب مشاوران می دانند و می گویند مشاوران شمسایی متاسفانه با سیستم آشنا نبوده و اطلاعات بعضاً غلطی به وی می داده اند که این باعث بسیاری زا مشکلات در کار شهرداری شده بود و ...
عدم تعامل با شورا
این جمله را شاید در استیضاح های گذشته با شورا بسیار شنیدید و در 50 سئوال از شهردار سابق اهواز نیز این نکته مشهود بود اما این بار اوضاع فرق عمده ای داشت شهردار مدعی برخی سهم خواهی ها در درون شورا بود و اعضای شورا پیگیری هایش را وظیفه قانونی در قبال شهروندان می دانست و... اما سخنان مدیرکل شهر و روستا استانداری مهندس حیدری مبنی بر عدم تعامل شهردار با اعضای شورا شاید گواهی بود بر این درخواست شورا
و پایان این کلام
به زودی گرد و غبارها فرو خواهد نشست و بسیاری از حرف های نگفته و آمارهای اعلام نشده و ... رخ نما خواهند شد و آن روز زیاد دور نخواهد بود و نقد عملکرد شمسایی شهردار به او کمک خواهد کرد که راههای پیش رو را بهتر پیماید وبه آنچه گذشته با دیدی فراخ تر بنگرد و ناظران و نخبگان وظیفه دارند تا با عدم تکرار اشتباهات گذشته این بار شمسایی را به عنوان یک سرمایه برای این شهر حفظ کنند و بگویند او مدیر لایقی بود اما در شهرداری نتوانست در حد انتظار باشد.
(1) برگرفته از نطق میان دستور سید شریف حسینی نماینده مردم اهواز – 22
(2) مجله جامعه شناسی ایران – دوره ششم - شماره 2- بررسی برخی انگیزه های برون کوچی از شهر اهواز
(3) قانون اساسی اصول 6 و 7
(4) پیتر لیویستو – اندیشه های بنیادی در جامعه شناسی – نشرنی
(5و 6) ahwaznews.com/archive/00221.php , ahwaznews.com/archive/00220.php